Bosch Architectuur Initiatief

Jaarthema 2012 - RESET THE CITY | The Second Level

2012-02-01T11:00:00.005+01:00

"What architecture interventions ought to do is not only to improve but really reset a specific place in time and turn it into a long lasting, smarter organised, greener, more social and beautified environment worthwhile spending time in for us and future generations."

Het BAI heeft in 2011 ‘s-Hertogenbosch een stukje verzet.

Ergens hebben we (stads)grenzen verschoven, de vanzelfsprekendheid een tik gegeven.

Reset the City was ons thema.

En dat gebeurde!

Het BAI werd in 2011 opgezocht, bevraagd, ingezet.

Met uiteenlopende activiteiten creëerden we zicht op een structureel andere benadering van het herbestemmen van historische gebouwen, het kijken naar herontwikkeling van binnenstedelijke woon- en werkgebieden, schiepen we ruimte voor onderzoek en bediscussieerde een aanpak die verder gaat dan conserverende restauratie - zonder de historische waarden uit het oog te verliezen.

En dat deden we met succes: gemeente, bouwbedrijven en kunstinstellingen vroegen naar onze kennis, onze betrokkenheid, samenwerking; Reset The City is inmiddels een veelbesproken thema onder politici, publiek, ontwikkelaars en architecten.

Maar we zijn nog niet klaar, het succes vraagt om een vervolg.

Of beter, een verdieping: Reset The City: The Second Level.

In 2012 vervolgt het BAI dus haar zoektocht naar manieren waarop we het verleden op een uitdagende en ingrijpende manier gebruiksklaar kunnen maken voor de toekomst. Met Reset The City: The Second LEVEL duiken we opnieuw in de tegenstellingen en gaan buiten de in 2011 ingezette inventarisatie daadwerkelijk aan de slag: nostalgie versus innovatie, korte termijn versus lange termijn, commercie versus publiek. Op verzoek van de gemeente, van ontwikkelaars, van wijkverenigingen gaat het BAI in 2012 concreet en bottum-up aan te slag in samenwerking met diverse partijen in de stad. Natuurlijk bezoeken we andermaal geslaagde voorbeelden, verbinden we ons wederom aan opgedane kennis en ervaring. Waarbij we als vertrouwd vooral blijven uitdagen: onze leden, onze bezoekers, onze partners, ons gemeentebestuur, onszelf.

Het BAI zal, na de uitgebreide verkenning en de enthousiaste reacties in 2011, met Reset The City: The Second LEVEL nóg verder en gedetailleerder in- en uitzoomen op de verschillende transformatieprojecten. We gaan ze koppelen aan ons achterland, aan Brabantmozaïek, BrabantStad en de architectuurcentra. Bovendien kunnen we ze door de schaalvergroting logisch gaan combineren met de Brabant Academy. Maar bij alles blijven we ons focussen op de directe context, die in onze stad: ‘s-Hertogenbosch.

De Reset Atlas waarmee we in 2011 startten is nu, na uitgebreid onderzoek op verzoek van de gemeente, in concept gereed en zal in de loop van 2012 worden opgeladen met zeer diverse harde en zachte achtergrondinformatie afkomstig uit diverse BAI-projecten. In het voorjaar lanceren we bovendien resetthecity.nl, een digitale atlas die als geen ander medium met de stad kan meegroeien en transformeren, en waarmee we in de toekomst allerhande informatie over de veranderende stad kunnen blijven delen. Voor de atlas zijn alle transformatieprojecten inmiddels gevisualiseerd in een driedimensionale stadsplattegrond; deze vormt zo een verzamelplaats voor zeer uiteenlopende informatie over de transformatie en nieuwbouw in ‘s-Hertogenbosch.

Het succes van Reset The City in 2011 danken we grotendeels aan het hechte BAI-team. Het BAI bestaat uit zes bestuursleden (voorzitter, penningmeester, vier leden), de coördinator en ongeveer vijfentwintig betrokken vrijwilligers. Binnen het BAI zijn de projectleiders (als bestuursleden) verantwoordelijk voor de begroting, inhoud én oplevering. Wat maakt dat we met gepaste trots kunnen melden dat vrijwel 100% van de opgepakte projectplannen opgeleverd wordt!

Met een uitvoerend bestuur en ondersteunende coördinator werkt het BAI efficiënt en doeltreffend: één vaste betaalde kracht ontziet alle projectleiders van administratieve rompslomp, draagt zorg voor algehele organisatie en telefoontjes waardoor zij zich inhoudelijk kunnen concentreren.

Om het BAI in de toekomst een nog steviger positie te kunnen laten innemen binnen de gemeente, gaan we op zoek naar een ‘Raad van Toezicht': een groep invloedrijke (Bossche) beslissers, waaraan het BAI-bestuur jaarthema, onderwerpen en denkrichtingen kan toetsen. En waarmee we nieuwe ontwikkelingen nog eerder kunnen oppakken en een nog zwaardere stempel kunnen drukken op de actuele vraagstukken in de stad. Vanzelfsprekend met de vertrouwde, nauwe betrokkenheid bij het bedenken van creatieve oplossingen voor de grootschalige ontwerpprojecten in 's-Hertogenbosch.

Met deze veelbelovende plannen voor de nabije toekomst, Met Reset The City: The Second Level, onze reguliere én actuele projecten, de brede inzet en de ruime waardering kan 2012 voor het BAI niet anders dan opnieuw een boeiend en succesvol jaar worden.

Wij hopen u bij de verschillende activiteiten te ontmoeten.

Michael Bol

Voorzitter BAI - november 2011

'Opleuken' plint Groot Ziekengasthuis Den Bosch

2011-10-01T10:19:00.003+02:00

'Opleuken' plint voormalige Groot Ziekengasthuis

Oktober kleurt flink roze. En dat is goed! Door de stichting 'Pink Ribbon' (www.pinkribbon.nl) wordt in deze periode namelijk aandacht gevraagd voor borstkanker. Vergeef de mogelijk ongepaste vergelijking maar het voormalige Groot Ziekengasthuis is inmiddels voorzien van haar eigen 'Pink Ribbon'!
Een stunt van de stichting die aanzet tot nadenken in Den Bosch? Was het maar waar! Gemakzucht van betrokkenen om een plint 'op te leuken' blijkt de echte reden te zijn. Een stuk minder nobel helaas!
De in één dag bekliederde, met staalplaat dichtgeschroefde begane grond van het ziekenhuis zou een oplossing moeten bieden aan de verloedering van het straatbeeld waar de Nieuwstraat, Zuid-Willemsvaart en Tolbrugstraat de aankomende 2 jaar aan blootgesteld worden. En of dat gelukt is?! Er is vanuit de gemeente gevraagd wat aan deze lelijke situatie te doen en verschillende organisaties hebben zich bereid gevonden gezamelijk een plan te maken om de gevel op te waarderen. Het gaat tenslotte over het aanblik van het terrein voor een behoorlijke periode. Een beladen plek, waar veel lief en leed gedeeld is. Een plek waar veel over te vertellen en verzamelen valt. Een dergelijke opgave op een prominente plek in stad verdient serieuze aandacht van kunstenaars en vormgevers. Echter, tijd bleek er niet te zijn, en middelen werden niet beschikbaar gesteld! Voor een paar honderd euro verf wordt het geweten van de stad gesust! Verkeerde prioritering? Zie hier het schaamteloos slechte resultaat...tja...de stad zit er mooi mee....gelukkig, t'is maar tijdelijk...

'Opleuken' plint voormalige Groot Ziekengasthuis

WELSTAND in nieuwe perspectieven, een brief aan de wethouder.

2011-09-04T23:14:00.002+02:00

WELSTAND in nieuwe perspectieven, een brief aan de wethouder.

De opheffing van Welstand maakt tongen los, leidt tot veel ingezonden stukken in de krant en laat een breed spectrum aan opinies en meningen zien. Gelet op de vele reacties gaat het daarbij naar onze mening niet alleen om de architectonische kwaliteit van de stad. Het gaat daarbij ook om de ruimtelijke kwaliteit op alle schaalniveaus. Om de relatie van de stad met het ommeland, de omliggende dorpen, de regio, BrabantStad, en 2018Brabant Culturele Hoofdstad. Om de relaties met al die andere netwerken binnen en buiten Nederland, waarin de burgers, overheden, ondernemers, culturele en maatschappelijke organisaties en onderwijsinstellingen van Eindhoven participeren. “Achter” de welstandsdiscussie tekenen zich de contouren af van een nieuwe toekomst voor de stad. Hoog tijd om ons dit bewust te worden en nieuwe wegen te bewandelen om hieraan vorm en inhoud te geven.
”think global act local” is de context waarin de stad zich de komende eeuw ontwikkelt. In deze uitspraak van Pieter van Wesemael (hoogleraar architectural design and urban culture aan de TU/e) ligt een uitdagende en allesomvattende opgave voor alle betrokkenen bij de stad. Bestaande culturele, maatschappelijke, economische en ruimtelijke ontwikkelingen sluiten niet meer aan op de nieuwe dimensies van de toekomst. Gebiedsontwikkelingen, regionale ontwikkelingen worden ingehaald door transnationale en internationale netwerken. En zoals uit de laatste onderzoeken en studies van Luuk Boelens (hoogleraar sociale geografie en planologie aan de Universiteit van Utrecht) blijkt, zien we in de toekomst deze netwerken worden bepaald door de planning van nieuwe actoren.

Na WO II hebben wij onze samenleving ingericht op een “eeuwigdurende” economisch groei met zo nu en dan een “dip”. De laatste 10 jaar laten ontwikkelingen en studies ons zien dat hieraan een einde komt. We zullen moeten leren omgaan met de kansen die (demografische) krimp biedt. We moeten anticiperen op stabilisatie en nieuwe allianties. Daarin voorbijgaan aan oude (economische) waarden, bestaande geografische grenzen en gevestigde instituties. Daarbij moeten we vaststellen dat de huidige economische crisis het failliet van onze bestaande financiële stelsels inluidt. Door deze ontwikkelingen is er een groeiend besef dat we met elkaar voor grote uitdagingen staan in de ontwikkeling van onze ruimtelijke ordening.

Met elkaar zullen we vorm en inhoud moeten geven aan ambitieuze, hoogstedelijke aspiraties en dorpse intimiteit. Nadenken over nieuwe vormen van “landschappelijke” steden en “stedelijke” landschappen waarin we de meerwaarde van het ommeland zichtbaar maken. We zullen moeten werken aan de creatie van nieuwe waarden. We moeten de ruimte en de tijd die deze crisis ons biedt gebruiken om ons op een duurzame toekomst te oriënteren. Daarbij niet de weg bewandelen om iedere gedachte of ieder idee onmiddellijk te verkapitaliseren met als enig doel snelle winsten te realiseren. Een ontwikkeling na WO II waaraan we allemaal meededen. Politici, bestuurders ambtenaren, maatschappelijke instellingen, ontwikkelaars, bouwers, ontwerpers, adviseurs, etc.

Waarom deze beschouwende inleiding? Omdat we alleen tegen het besef van deze achtergronden met elkaar in een collectieve verantwoordelijkheid de nieuwe uitdagingen aan kunnen. Nieuwe stedelijke ontwikkelingen kennen zoveel dynamiek en zijn dermate complex dat we alleen met de expertise en creativiteit van “vrije denkers” en nieuwe allianties antwoorden weten te vinden. Daarbij wordt van iedereen gevraagd gevestigde opvattingen en denkbeelden te verlaten. Laten we in nieuwe netwerken onverkende paden ingaan en daarbij naar elkaar (leren) luisteren. Laten we nieuwsgierig zijn naar wat de ander ons vertelt, wat we van de ander kunnen leren. Schotten weg tussen disciplines. Sectoraal ingerichte organisaties ombouwen tot open platforms. Remmende denkers vervangen door inspirerende mensen. Een stad boeit als ik zijn verhalen ken en deze aflees aan de mensen, haar ruimtelijke structuur en architectuur. Ik ben trots op mijn stad als ik word betrokken bij de kwaliteit van mijn eigen woon- werk- leer of zorgomgeving. Met een publiek domein waarin ik mij thuis en veilig voel. Waarin ik kan kiezen in een grote verscheidenheid van sferen. Mijn weg vinden van de intimiteit van mijn directe omgeving naar het avontuur van de anonimiteit in mijn stad tot ver daarbuiten.In al die lagen van de stad speelt de kwaliteit van de openbare ruimte en de architectuur van woningen en gebouwen een belangrijke rol. Naast bestaande, vertrouwde vormen van wonen, werken, leren, zorg, recreëren en mobiliteit ontwikkelen zich hierin nieuwe vormen omdat onze samenleving verandert. We vergrijzen, zien een groei van eenpersoonshuishoudens, een toename van kennismigratie, studenten en expats, etc. En in al deze ontwikkelingen zal de stad als entiteit zijn eigen identiteit moeten versterken en afleesbaar houden. In gedeelten van de stad zullen we bestaande structuren moeten versterken om de identiteit meer zichtbaar te maken. Voor andere delen zullen we scenario’s en strategieën moeten ontwikkelen om tijdelijke functieveranderingen mogelijk te maken. In weer andere delen zullen we versneld moeten investeren. In alle gevallen gaat het erom de stad voor onze bewoners en bezoekers kwalitatief te versterken en in te richten op een nieuwe toekomst.Eindhoven heeft met haar burgers, jong en oud, haar bestuurders, ambtenaren, haar culturele, maatschappelijke en economische organisaties, onderwijsinstellingen, ondernemers en ontwerpers een fantastisch potentieel aan innovatie, creativiteit en ondernemerskracht in huis. Haar geschiedenis heeft dit bewezen en Eindhoven is daar trots op. De nieuwe uitdagingen vragen nieuwe wegen van verbinden, initiatieven waarin nieuwe allianties worden aangegaan. Waar we langs onverkende wegen expertise mobiliseren om op een nieuwe manier elkaar te inspireren en uit te dagen. In het licht van deze opgaven verliezen discussies als gevoerd in de krant en in brievenwisselingen hun betekenis als we de opgaven waarvoor we staan in andere dimensies definiëren. Een andere formulering van de opgaven en een andere attitude in de gesprekken zetten ieders rol in een ander perspectief. Als we leren luisteren met nieuwsgierigheid naar de visie van een ander. Interesse tonen in het vakgebied van de ander. Elkaar willen inspireren en laten inspireren.

En. . . hoe dan verder bestuurlijk Eindhoven?Juist in deze ontwikkeling ligt een uitdaging voor overheden om hierin te regisseren en dialogen te faciliteren. Stop niet met Welstand om te bezuinigen maar biedt ruimte aan nieuwe netwerken waarin we met elkaar werken aan de kwaliteit van Eindhoven. We moeten met elkaar in gesprek durven en blijven.Toont iedereen een beetje zijn/haar kwetsbaarheid dan halen we het beste in elkaar naar boven. Bezuinig en investeer in nieuwe visies. Pak die rol op als regisseur. Facilitair nieuwe allianties en samenwerkingsverbanden. Zet een pilot op van twee jaar met experimenten waarin innovaties op het gebied van wonen, werken, leren, zorg, recreatie en mobiliteit worden verkend. In samenhang van culturele, maatschappelijke, economische en ruimtelijke ontwikkelingen. Betrokkenen uit bestaande gremia worden verbonden met nieuwe disciplines in een nieuw perspectief van inspireren en uitdagen.

Als Brabant Academy verkennen wij vanaf begin 2009 deze nieuwe wegen en samenwerkingsverbanden. Bottom up met alle generaties binnen overheden, ondernemers en onderwijsinstellingen. Ruimtelijke ordening, landschap stedenbouw, architectuur en design in de wereld van het wonen, werken, leren, zorg, recreatie en mobiliteit, op vele schaalniveaus.
Graag werken wij mee aan een experiment om invulling te geven aan een platform met mensen die bereid zijn onverkende paden te bewandelen. Onze betrokkenheid en enthousiasme completeren dit aanbod.

Het bestuur van de Stichting Brabant Academy,

Jan van Dijk, voorzitter
Erna van Holland, bestuurslid
Cees Donkers, bestuurslid

Jaarthema 2012 - RESET THE CITY 2.0?

2011-08-29T01:19:00.001+02:00

Het jaarthema 'RESET THE CITY' bleek voor 2011 een succes. Den Bosch is aan een meerjarige transformatie begonnen waarbij op dit moment veel besproken, bediscusieered en ontworpen wordt.
Het bestuur denkt na over het nieuw jaarthema 2012. Met een aantal grote ontwikkelngen in de startblokken (paleiskwartier, GZG terrein, Gruyter, e.d.) lijkt er een grote behoefte te bestaan deze discussie verder te voeren.
Wij willen graag weten hoe het de activiteiten van het afgelopen jaar hebt gewaardeerd en of het jaarthema een vervolg dient te krijgen,

Beeldbouwers - Geert Das

2011-01-29T09:06:00.000+01:00

Column van Geert Das.
Geert Das verzorgt als architectuurjournalist voor het BAI een column over een actueel thema in te stad.
Januari 2011: Beeldbouwers

Beeldbouwers

Waarom bewaren we gebouwen? Willen we onze eigen of collectieve herinneringen niet aantasten? Of bewaren we wat wij belangrijk vinden voor toekomstige generaties? De vraag wat de relatie is tussen gebouw, historische ervaring en gebruik is voor architecten relevant in deze tijd van bewaren, renoveren en herbestemmen. Het onderwerp wordt besproken, bediscussieerd en er wordt mee geëxperimenteerd.

Maar wat als het decor van onze herinnering niet langer bestaat? Kun je het dan terugbouwen? De taluds van de Dommel aan de st. Janssingel uit mijn jeugd, met hun gras en bomen, waar ik altijd langs naar school liep zijn nu vervangen door een prachtige reconstructie van de stadsmuur. Hiermee zijn mijn jeugdherinneringen vervangen door een gecreëerde herinnering aan een tijd die geen Bosschenaar zich nog zal herinneren. Niet heel erg, maar de vraag rijst wat de aard van dit soort ingrepen is. Het voorstel tot herbouw van de historische Vughterpoort op het Heetmanplein roept eenzelfde vraag op; wat zijn dit voor constructies? Is het architectuur?

Architectuur heeft altijd een relatie gehad met het heden en het verleden. Architectuurtheorie combineert het zoeken naar een expressie voor het heden met het onderzoeken van het verleden. Geschiedenis in de vorm van theorie of referenties speelt zo een belangrijke rol in het theoretische kader van de architect, het omgaan met geschiedenis een steeds belangrijkere rol in de praktijk. Nieuwgebouwde historische objecten onttrekken zich aan de dialoog met het verleden: ze zijn geen wijze les naar historisch voorbeeld of aanpassing van een historisch object. Alleen door te stellen dat wij het nu belangrijk vinden dat historische gebouwen teruggebouwd worden kunnen deze objecten gezien worden als een uitdrukking van de moderne tijd. De relatie met het verleden die in de architectuur gebruikelijk is, is hier niet aanwezig omdat het ontwerp verleden is.

Naast de moeizame relatie met het verleden, is er een tweede aspect dat het moeilijk maakt om hergebouwde objecten onder architectuur te scharen: het uitdrukken van functie. Het terugbouwen van een historisch object betekent niet automatisch dat de functie van het gebouw ook weer terugkomt. Als bijvoorbeeld het poortgebouw wordt teruggebouwd dient het niet langer zijn doel in de bescherming van de stad. Er zal ongetwijfeld een functie voor gevonden kunnen worden, maar in principe wordt er iets gebouwd wat niks hoeft of moet doen. De teruggebouwde vorm is functieloos en krijgt hiermee het karakter van stedebouwkundige decoratie of sculptuur. En dat is prima.
Hiermee onttrekt de poort zich naar mijn mening echter aan de architectuur. Herbestemming of historiserend bouwen prima, maar architecten zijn niet de juiste mensen voor het creëren van kopieën van historische objecten. Wie dan wel?

Ik denk dat hier een mooie kans ligt voor iedereen die zich met monumentenzorg en archeologie bezig houdt om wat praktische ervaring op te doen. Als archeo-tect kun je, met een groep enthousiaste vrijwilligers, het bouwen van historische objecten naspelen. In historische kleding en met historische middelen bouw je historische objecten op een historische plek. Op deze manier leveren ze een bijdrage aan het vakgebied waar die thuishoort en hoeven deze gebouwen niet gemaakt te worden door architecten die er niet voor opgeleid zijn.

Das

De muren van een stadsgod - Geert Das

2009-09-01T19:27:00.001+02:00

De muren van een stadsgod

De stadsgod openbaart zijn wezen in de prachtvol afwijzende muren en torens, voorzover zich hierin de onophoudelijke aanwezigheid van een kracht met een duurzaam oponthoud in het blikveld verbindt. De kracht van muren en torens is een staand heden. [...] Met de Mesopotamische koningssteden begint een nieuw hoofdstuk van de openbaringsgeschiedenis. Want hier is God muur geworden, en hij woont onder ons voorzover we achter die muur wonen. Wie in zo'n stad leeft, die bewoont een hypothese van de eeuwigheid.
Peter Sloterdijk, Sferen, blz. 587

Prachtvol afwijzende muren, moeten de ontwerpers van de nieuwe geluidsschermen van de A2 dat in gedachten gehad hebben? De torenhoge muren sluiten de stad af en geven de bewoners erachter, in ieder geval die van het achterliggende bedrijventerrein, vast het idee dat God er samen met hun zijn zaak voert. De bebouwing van de Maasboulevard met zijn vierkante blokkenwand lijkt op de muur met torens van Babylon of Ninive. Misschien dat de muren dienen om de weinige hoogbouw van de stad het cachet van een ziggurat te geven, omhoog klimmend ter meerdere ere van de stadsgod. De occulte patronen op de geluidsschermen betoveren de voorbijganger die de stad ziet opdoemen maar weet dat hij eromheen geleid wordt, alleen welkom in het binnenste als hij zich overlevert aan de wetten van de stad.

Deze wetten van de stad geven de grenzen aan die de stadsgod aan haar vereerders oplegt. In weinig andere steden zijn de verschillende grenzen zo duidelijk voelbaar als in de onze. De leegte van het Bossche Broek als bevestiging van de volheid van de stad achter haar muren. Het herstellen en benadrukken van de stadsmuren, samen met een verdere afscherming door de wanden van de A2 geeft aan dat de stadsgod via zijn priesters er naar streeft om de scheiding tussen stad en buitenwereld te versterken. In de Haverleij schieten nieuwe kleine ommuurde steden op die de grote stad ooit naar de kroon zullen steken in de eindeloze opeenvolging van beschavingen. De kracht van de opdoemende stad is groot, er loopt een lijn van de steden tussen Eufraat en Tigris naar de stad tussen Dommel en Aa.

Naast de manifestatie van de stadsgod in zijn muren zijn er nog de grenzen van de binnenstedelijke beschaving. Taboes en tradities geven grenzen aan voor alles in de stad, die door een bezoeker antropologisch te onderzoeken zijn. Onderzoek naar de gebouwde manifestaties van deze cultuur laat een grote waardering voor het verleden zien; de gebouwen lijken zich te spiegelen aan hun voorouders in een cultus van voorouderverering. De tekens en symbolen van de mythische voorouder, natuurstenen lateien, houten kozijnen en zwarte dakpannen, zijn terug te vinden op het nieuw geweven kleed van baksteen dat de recente gebouwen dragen. Het doorbreken van deze cultus kan op weinig waardering rekenen van de Bosschenaar, vrijwel altijd wordt er schande gesproken over gebouwen die zich niet aan de mores houden.

Bomen spelen een grote rol in de eredienst van de Bossche ingewijde, het behoud en de verzorging van deze bomen is zeer belangrijk. Elke plaats van belang in de stad is voorzien van minstens één boom, als minaret bij een moskee. Het gemis van deze bomen her en der in de stad kan op grote verontwaardiging leiden, net als een bedreiging van generaties oude groene totempalen.

De stadsgod dringt overal door, de nieuwe en oude muren van de stad geven haar aanzien. De grenzen die ze haar bewoners/vereerders oplegt zijn af te lezen in hun architectuur. Alleen het idee om hun god te eren met torens komt niet zo van de grond als in de culturen van de andere stadsgoden uit de streek.

Das

Middenstad - Geert Das

2009-05-01T19:29:00.001+02:00

Middenstad

De Bossche binnenstad heeft drie lagen waar de meeste steden er maar twee hebben. De onderste laag is de donkere Dieze met zijn Piraneske gewelven als herinnering aan het moeras waaruit de stad verrees. Waar de angst van een reis door het duistere onderaardse enkel wordt verzacht door de medereizigers uit alle windstreken en een vrolijke pratende veerman. Af en toe dringt de onderste laag door naar de stad erboven, doorkijkend met gapende donkere monden waar de vleermuizen uitvliegen.
Boven de laag met donkere dromen een laag winkeletalages die geluk en rijkdom weerspiegelen in het glas van de vitrines. De middenstad wisselt met de seizoenen van de verkoop, altijd veranderend maar altijd binnen het kader van de winkelruit.
Hierboven ligt de laag van woningen, magazijnen en leegstand, de plaats waar gedroomd kan worden van een stedelijk leven. Een vrij leven boven de drukte van de stad.

De middenstad is de laag van de verandering; winkels veranderen van eigenaar, de aankleding van de etalages wisselt samen met de straten en pleinen waaraan de winkels liggen met de grillen van ontwerpers. De veranderingen gaan geleidelijk, etalages laten kleine veranderingen zien met de voor -en najaarscollectie en ook het tapijt waarop de winkels staan evolueert eerder dan dat er sprake is van grote verandering. De aanpassingen aan de Markt en de Parade kenmerken zich vooral door erg kleine verandering (waar vervolgens grote discussies gevoerd worden). Net als in de etalages veranderd alleen de aankleding van de stad. De veranderingen, de evolutie bestaat voornamelijk in de middelste laag, de andere twee lagen staan zo goed als stil. De binnenstad is als een Rubiks-kubus waarvan alleen de middelste laag kan draaien en van kleur veranderen.

De evolutie van de winkelplint van de stad heeft ervoor gezorgd dat de winkelramen steeds groter werden. De vraag van de koper of verkoper heeft gezorgd voor steeds verder uitdijende glasvlakken waardoor deze laag zich los gemaakt heeft van de bovenste. Hoewel de ruiten nog aangekleed zijn met de restanten van de boven liggende gebouwen zijn de winkels losgebroken van de gebouwen waarin ze ontstonden. Een fraai voorbeeld van de evolutie van het winkelraam en de breuk met het bovenliggende is te vinden in de achterkant van Prénatal achter het stadhuis. Hier is de hele onderverdieping verwijderd om plaats te bieden aan een etalage. De breuk tussen middenstad en woonlaag erboven is hier mooi verbeeld in een gevel die we ook terug zien in de aanbouw aan het stadhuis in dezelfde straat. Een groot glasvlak met daarboven een meer gesloten laag als eindstation van een geëvolueerde stedelijke typologie.

De onderste laag van de stad wordt al geëxploiteerd met vaartochten en vormt een gevierde trekpleister voor de stad, de middenstad lijkt enkel in groei te worden geremd door het aantal parkeerplaatsen en economische crisis. De bovenste laag, het wonen lijkt in ontwikkeling stil te staan. De ontkoppeling van midden -en bovenstad zoals die ook uitgedragen wordt door de aanbouw aan het stadhuis biedt kansen voor de ontwikkeling van met name het wonen in of boven de binnenstad. Nieuwbouw in het binnenstedelijke weefsel hoeft niet langer een spagaat te maken door in één type zowel de dromen van de consument als die van een bewoner te vatten. De druk om niet uit te toon te vallen is zo groot dat de stad wordt ingevuld met gebouwen die zo lijken op hun omgeving dat de oude gebouwen in de stad wegvallen, als een witte vlek tegen een grijze achtergrond. De angst voor het eigentijdse is groot terwijl de invulling van het meest zichtbare deel van de stad, de middenstad, mijlenver afstaat van enige vorm van historie. Als dat kan, misschien kan ook de bovenlaag van de stad expressie geven aan dromen van stedelijk leven. Misschien zelfs wat hoogbouw in de stad...?

Das

Bossche Bomen - Geert Das

2009-04-02T19:31:00.000+02:00

Bossche Bomen
In de recente discussies over de nieuwe inrichting van de Bossche pleinen spelen bomen een belangrijke rol. Op de parade staan er misschien teveel, op de Markt te weinig en ook de bomen in de Museumtuin zijn onderwerp van hevige discussie. Naast een mogelijke weerzin tegen élke verandering worden de bomen ingezet in elke discussie over aanpassingen aan de stad. Wat is er toch met de Bossche bomen dat ze zulke heftige gevoelens oproepen?

Een boom kan verschillende functies of betekenissen hebben. Hij kan dienen om schaduw en bescherming tegen de regen te geven of vruchten dragen. Een boom wordt zo een functioneel onderdeel van de stad net als lantaarnpalen en vuilnisbakken. De bomen van de Casinotuin geven de mensen die er op de bankjes hangen bescherming tegen de elementen, hoewel ze ongetwijfeld nog meer vreugde zouden verspreiden als ze vruchten droegen. Bomen kunnen dienen als architectonisch element maar ook verwijzen naar iets anders. Ze dienen om een plaats visueel kracht bij te zetten, een rij bomen om de lijnen van een straat te versterken zoals te zien is in de Stationsstraat. Miniboompjes spelen een grote rol in de semiotiek van de winkelreclame. In de Vughterstraat is in de zomer een groot aantal van deze boompjes te bewonderen die de winkel waarvoor ze geplaatst staan een prettige associatie geven met natuurlijkheid. Een boom kan een belangrijke gebeurtenis in herinnering houden en vormt een leesbare klok voor het verstrijken van de seizoenen. Voor de nieuwe overdekte, winddichte en verlichte terrassen op de Markt kunnen de bomen dienen om aan te geven of het het seizoen is voor rosé of warme chocolademelk.

Het komende jaar wil de stad meer dan twee miljoen euro uittrekken om de problemen met het Bossche stadsplantschap op te lossen.Vooral het groene straatbeeld moet verbeterd worden, de natuur in de stad speelt een belangrijke rol voor de ervaring van de stad en de gemeente heeft dat onderkend. Om de precieze rol van de bomen in de ervaring van de stad te onderzoeken kan het pad van Freud gevolgd worden. Baumdeutung kan uitleg geven aan de betekenis die bepaalde bomen in de stad met zich mee dragen voor het collectieve bewustzijn van de Bosschenaren zoals Freuds Traumdeutung dat voor de dromen van de Weners deed. In het uitleggen van deze natuurlijke ervaringen kan Freuds terminologie ons waarschijnlijk niet helpen; elke boom zou dan uitgelegd moeten worden als fallus en elk berijpt grasveld zou de Bossche burgers een Oedipuscomplex aanpraten. In plaats van het uitleggen van de betekenis van de elementen uit onze dromen wordt de betekenis van de natuurlijke elementen van de stad uitgelegd. Misschien dat het verzamelen van alle verhalen of gedachten over bijvoorbeeld de bomen op de Parade kan leiden tot een inzicht in de heftigheid van de emoties.

Het uitleggen van de rol die de bomen en natuur in de stad spelen is nodig omdat er blijkbaar een kloof valt tussen de plannen van ontwerpers en de ervaring van het publiek. De schoonheid en ervaring die de natuur biedt is in Nederland het gevolg van menselijk handelen en moet ook zo behandeld worden. Dit biedt de mogelijkheid om natuur te ontwerpen die niet alleen functioneel of compositorisch werkt maar ook een nieuwe ervaring brengt ter vervanging van de oude. Natuurlijke elementen zijn krachtige tekens die uitdrukking geven aan de houding van de stedelijke bevolking ten opzichte van de natuur. Door meer nadruk te leggen op de ervaring of verhalende kwaliteit en niet alleen op de compositorische of architectonische kanten van de stedelijke natuur kan misschien een brug geslagen worden tussen de taal van ontwerpers en het collectieve bewustzijn van de Bosschenaren. Het grootste deel van de bomen in Den Bosch is geplaatst in rechte lijnen, wat zegt dat over onze visie op de natuur in de stad?

Das